"Cộng đồng tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng" là chủ đề của cuộc toạ đàm do Trung tâm Nghiên cứu, Hỗ trợ Phát triển Năng lực Phụ nữ Dân tộc (TEW), Văn phòng thực địa Liên hiệp Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) và Chi cục Phát triển Lâm nghiệp Lào Cai phối hợp tổ chức ngày 25/8/2005. Các đại biểu tham gia toạ đàm đều nhất trí biện pháp duy nhất để bảo vệ và phát triển rừng hiệu quả là phải thu hút được sự tham gia của người dân bản địa.
Thực tế hiện nay công tác quản lý, bảo vệ rừng ở Lào Cai chưa triệt để, tình trạng khai thác, buôn bán, vận chuyển trái phép lâm sản diễn ra nhiều làm suy giảm chất lượng và diện tích rừng. Bên cạnh đó, các dự án phát triển rừng mới chỉ tập trung vào việc tăng diện tích mà chưa quan tâm đến nhu cầu của người dân và cộng đồng dân cư, chưa giải quyết được vấn đề làm sao để rừng phát triển bền vững...
Lào Cai hiện có ba mô hình cộng đồng tham gia quản lý, bảo vệ rừng hiệu quả đó là: rừng truyền thống, rừng thôn bản và rừng nhóm hộ gia đình. Các khu rừng ma, rừng thiêng, rừng "nào lồng" của đồng bào các dân tộc Mông, Dao... do gắn liền với tâm linh, phong tục truyền thống và cả nhu cầu, lợi ích của các hộ gia đình nên ý thức bảo vệ rừng được người dân coi trọng. Rừng trở thành tài sản chung của cả thôn bản nên mỗi người dân đều phải có nghĩa vụ, trách nhiệm với rừng. Các thôn bản tự cắt cử người luân phiên nhau chăm sóc và bảo vệ. Một số vùng khác, rừng được bảo vệ tốt là do người dân bản địa được hưởng tiền công chăm sóc, bảo vệ rừng và được hưởng lợi trực tiếp từ các lâm sản phụ nuôi trồng dưới tán rừng.
Hầu hết các đại biểu đều có nhận xét chung là chỉ khi rừng đem lại lợi ích trực tiếp cả về tâm linh, vật chất cho người dân thì mới thu hút họ tham gia vào các dự án quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Ngoài việc duy trì chế độ tiền công, vấn đề trước mắt các địa phương cần đẩy mạnh việc tìm đầu ra ổn định và đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến có quy mô nhỏ để kịp thời tiêu thụ các sản phẩm lâm nghiệp. Hơn nữa việc giao đất, giao rừng cho dân cần có sự tư vấn nên trồng loài cây gì để vừa phù hợp với đặc điểm tự nhiên của từng vùng, miền vừa đem lại lợi ích kinh tế thiết thực cho người trồng rừng. Vấn đề này đòi hỏi phải có sự quan tâm, phối hợp tốt từ các cấp uỷ chính quyền địa phương và ngành nông - lâm nghiệp.
Tuy nhiên, các đại biểu cho rằng, thách thức lớn nhất trong việc giao rừng cho cộng đồng quản lý là trình độ dân trí của đồng bào vùng cao hạn chế, đời sống đói nghèo và tư tưởng trông chờ vào sự đầu tư nhà nước còn cao nên việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng sẽ gặp nhiều khó khăn nếu như không có sự hỗ trợ về vật chất và bổ trợ kiến thức nghề rừng từ phía các cơ quản chủ quản.
Một số đại biểu cũng bày tỏ nỗi băn khoăn đối với rừng của các dự án đã và sắp hết hạn đầu tư như 327 và 661, bởi những khu rừng này hiện chưa được giao cho cộng đồng và chưa rõ ai quản lý nên đang phải đối diện với nguy cơ mất rừng cao.
Vũ Văn Đức
Nguồn: (Báo điện tử Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt nam)
